r/basque • u/white-knuckle-ride • 28d ago

Dudas semanales v4

Kaixo guztiei!

Estoy de vuelta con el estudio :]. Como siempre, agradezco a todos los que dedicáis tiempo a responder mis dudas, no os imagináis lo importante que es para mí contar con el apoyo que he recibido en los últimos posts. Aquí van las dudas de esta semana:

(1) pobre vs txiro

¿Cuál es la más común en batua?

(2) Engañar = ?

¿Cuál es la más común en batua de las que recoge el diccionario: engainatu, iruzur egin, iruzurtu, ziria sartu, atzipetu o tronpatu?

(3) Denbora vs Asti

Ez dut denborarik

Ez dut astirik

¿Son sinónimos o tienen matices diferentes?

(4) biloba vs iloba

¿Cuál es la más común en batua para decir "nieto"?

(5) Imanolek 1,30 metroko altuera du

¿Cómo se leería "1,30 metroko"? "Bat eta hogeita hamar metroko"?

(6) Diferencia entre "barre" e "irri"

¿Son totalmente intercambiables o tienen matices diferentes?

(7) "errespetu" e "begirune"

¿Cuál es la más común en batua para el equivalente de "respeto"?

(8) lanpetu vs lanpeturik

¿Existe alguna diferencia de matiz cuando se añade el sufijo "-rik"? Ejemplos:

Lanpetua ikusten haut

Lanpeturik dauka bere zuzendariak

(9) Partícula "ea" vs partícula "ote" en interrogativas indirectas

¿Existe alguna diferencia de matiz entre ambas partículas?

Ejemplos:

Begira etsi ote duzun.

Begira ea etsi duzun.

(10) Mutil/Neska-lagun vs senargai, emaztegai

Cuáles son las palabras más comunes para decir novio/-a?

5 Upvotes

78% Upvoted

4 comments sorted by

4

u/txobi 28d ago

1.- Yo personalmente pobre. Txiro me pega mas en contexto monetario mientras que pobre abarca mas

2.- Iruzurra suele usarse en estafas, ziria sartu en meter cizaña, yo engañar diria "gezurra esan"

3.- No podria decirte

4.- Para mi iloba, pero dependera del euskaldi

5.- Imanolek metro eta hogeita hamar zentimetroko altuera du

6.- Barrea, algara, irria, en general intercambiables aunque pueden tener matices, pero dependera de cada uno. Para mi barrea es mas carcajada mientras irria es una mueca de risa, pero como he dicho es lo que me parece

7.- Begirune no he usado nunca, errespetu diria yo. Begirune no me sonaba la verdad, lo veo mas como a alguien que ves por encima

8.- No sabria decirte

9.- Ote lo he visto sobretodo en pregunta. Heldute ote da?

10.- Nere mutila/neska en el habla coloquial, de forma mas formal bikotekide/bikotea

3

u/ReporterAncient7357 28d ago

  1. Pobre esaten ahal da, txiro, lander etabarrekoak ere bai.

  2. Usaian tronpatu erabiltzen dut, baina iruzur egin edo ziria sartu ere baliatzen dira, bakotxak batzutan bere ñabardura ukanez.

  3. Astia denbora libre bezala edo erabili dezakedan denbora bezala erabiltzen dut. Denbora denbora da.

  4. Iloba = anai-arreben semea. Biloba = zure haurren semea. Neretzat bederen.

  5. Testuinguru huntan "metro eta hogeitamarreko" esango nuke.

  6. Gauza bera da.

  7. Biak xuxen ere bai eta biak erabiliak.

  8. Biak erabiltzen dira. Ez dut uste desberdintasunik badagoela.

  9. "Ote" ez/bai galderetan edo esaldietan erabili ohi da, "al" bezala. Ez dakit "ea"k bortxaz bai/ez erantzuna eskatzen duen, bainan antzekoak dira bai.

  10. Mutil, Neska, Mutilagun, etabar. Bikotekide esan daiteke formalagoa bada.

2

u/artaburu 28d ago

pobre vs txiro

Pobre, probe, praube,...

esp. pobre, fr. pauvre, gaskoin praube

https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oehberria&task=bilaketa&Itemid=1694&lang=eu-ES&definizioak=0&query=praube&mota=sarrera

pobre. Tr. De uso general en todas las épocas y dialectos. La forma pobre es la más extendida. En textos suletinos y mixanos se documentan praube (AR (6) y Etchaun), paubre (Tartas, junto a pobre, y Etchahun) y praue (Eguiateguy).

Barkoxeko aphezak / oro dira Manexak, / ezkiniroia oithian ükhen ziberütar artzañ bat, / prauben eta aberatsen afable lizatin bat.

engainatu, iruzur egin, iruzurtu, ziria sartu, atzipetu o tronpatu

engainatu hegoaldean, tronpatu iparraldean , esp. engañar, fr tromper.

iruzur egin : tranpa egin

ziria sartu : gezurretan ari izan, zirikatu : trufatu https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/trufatu esp: burlarse/mofarse de ; hots burlatu https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/burlatu esp: burlar(se); engañar

Denbora vs Asti

latin Tempora -> denbora ,

Asti

https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/astiro esp : despacio, detenidamente, con tiempo

Asti + ro bai , denbora+ro ez ...

Ez dut denborarik : Inolako unerik (denborarik) ez dut.

Ez dut astirik : epea (astia) motzegi zait

https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/epe esp: plazo, tiempo, espacio; tiempo fijado/determinado; aplazamiento, dilación

denbora : tiempo indeterminado asti/epe : tiempo determinado

biloba vs iloba

depende ... Biloba : Bizkaia

Imanolek 1,30 metroko altuera du

Galdera iduriz oso sinplea baina uste baino konplexuagoa ...

Irakurtzean , hitzez hitz, literalki, idatzirik den bezalaxe: bat koma hogeita hamar metroko altuera/bat kakots hogeita hamar metroko altuera

Hitz egitean : metro bat eta 30ko altuera || metro bat koma 30ko altuera / metro bat kakots 30ko altuera || metro bat 30 zmko altuera

Laburrago : metro bat 30ko altuera.

Bat eta hogeita hamar metroko

«Bat eta hogeita hamar» ez da berez gaizki baina

bat eta : bat (?) + X metro

bat (zer ?) urrats 1 ? oin bat ? kilometro 1 ? Hektometro 1 ? Dekametro 1 ?

Bat eta hogeita hamar metroko bat eta 30 m : bat (?) + 30 metro, uler genezake, «bat eta 30 metro » = 1(m?) +30 m , 31 m ...

«bat» zenbakitzailearen tokia unitatearekiko

X - N° N° - X
x 1 ( x 2*) ( 2 x*),3x ,4x 5 x 6x , -> 999999 +... x
etxe bat ( etxe bi ) (bi etxe), hiru etxe, lau etxe, ... ehun mila etxe
metro - N° 1 (2) N° 2+ - metro
metro bat m1 (metro bi, m2) (2 m,bi metro), 3m ,hiru metro, 4m lau metro, ... 100 000m, ehun mila metro (ehun kilometro)
m1,30 metro bat koma 30 3m,30 , hiru metro koma 30 (...) 100 000,30 ehun mila metro koma hogeita hamar
m1 30 metro bat 30 bi metro 30
1,30 m 2,30 m
metro bat koma hogeita hamarreko altuera bi metro koma hogeita hamarreko altuera
metro bat hogeita hamarreko altuera bi metro hogeita hamarreko altuera
1 m + 30 zm 2 m + 30 zm
metro bat eta 30 zmko altuera bi metro eta 30 zmko altuera
metro bat eta 30ko altuera bi metro eta 30ko altuera

Frantsesaren eta espainolaren eraginez , X metro + Y zentimetro, unitateak elkarrekin nahasiz, zientziaren aurkakoa. Zientzia pratika ona : unitate bat bakarra, izan dadin metro ala zentimetro, biak nahasirik ez ...

« Bat eta 30 » gaizki uler genezake, «bat eta 30 metro » = 1 +30 m , 31 m ... «Bat eta X» espainolaren itzulia somatzen diot : uno con treinta , espainolez dirua kontatzean, : 1,30 € uno con treinta (hots «bat (zer?) 30rekin»;«bat eta 30 », unitaterik gabe : euro bat eta 30 xentimo) .

"barre" e "irri"

Euskalki kontua gehien bat. Iparraldean nekez entzungo dun/k barre/parre/farre, gehiagotan irri.

Pailaso zakarrekin barrez lehertu, intelektual finekin irri goxoak. Elkorrak barre zoroak ez ditu aditzen baina irri politak bai ikusten.

Barre/parre : ozena, belarriz hots egiten dena Irri : ezpainetan ikusten dena

irri, esp. sonrisa

"errespetu" e "begirune"

Errespetu jatorriz latinetik.

Errespetu : merezitako ospea. Begirunea: beldur ematen duena.

Begiratu : cuidar , begirune : cuidado

https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/begirune esp: atención, cuidado, miramiento

lanpetu vs lanpeturik

Lanpetua haiz = lanpeturik haiz igual.

-rik : aspektu bukatuagoa.

Berdinki erabiltzen ditugu. Bata bestearen ordez nahi bada.

Begira etsi ote duzun.

Begira ea etsi duzun.

Etsi ote duzu ? = Etsi al duzu ?

Ote : galdera, edozein galdera, bai ala ezko, edozein moetatakoa

Nor ote da ? = Nor da ?

Nora joan ote da ? = Nora joan da ?

Zenbat ote dira ? = Zenbat dira ?

Norentzat ote da ? = Norentzat da ?

EA : galdera bai ala ezkoa.

Badakizu EA etorri den ? Erantzuna : BAI etorri da /EZ, ez da etorri.

Aditz nagusia -OTE/AL - aditz laguntzaile

EA + predikatua +en erlatibo

EA ezberdintasunai kusten dun/kaN :

https://www.youtube.com/watch?v=uNOxKPtDt3w

ote :

Ama begira zazu leihotik plazara Ni bezalakorikan dantzan ba OTE da ?

ea

Ama begira zazu leihotik plazara EA ni bezalakorikan dantzan badEN

Mutil/Neska-lagun vs senargai, emaztegai

Senargaia, emaztegaia : ezkongaiak , ezkontzeko asmoaz

Mutil/Neska-lagun : ezkontzeko asmorik gabe

https://www.youtube.com/watch?v=e0O8wFJPlq4&list=RDe0O8wFJPlq4

Ezkongaietan

Ezkongaietan zerbait banintzan

Ezkondu eta ezer ez

Ederzalea banintzan ere

Aspertu nintzan ederrez

Neure gostua egin nuen

Eta orain bizi naiz negarrez

1

u/TeknikokiAurrerapena 28d ago

Todas estas preguntas se pueden responder usando un corpus (como este https://www.ehu.eus/es/web/eins/egungo-testuen-corpusa-etc-), un diccionario que informe sobre dialectos (como Elhuyar u Orotariko Euskal Hiztegia), o una gramática (como esta https://www.txalaparta.eus/es/libros/gramatica-didactica-del-euskera).